Η παθολογία του πολέμου
Ο πόλεμος είναι η έσχατη και πιο ολοκληρωτική μορφή ένοπλης σύγκρουσης μεταξύ αντιμαχομένων. Ο πόλεμος διεξάγεται με τη χρήση βίας, ανάμεσα σε έναν ή και περισσότερους αντιπάλους. Οι περισσότεροι πόλεμοι είναι ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κρατών ή εθνοτικών ομάδων, ωστόσο πόλεμοι διεξάγονται και μεταξύ άλλων αντιπάλων, όπως συμμοριών ή τρομοκρατικών οργανώσεων, και μπορούν να είναι αμυντικοί, επιθετικοί, εθνικοαπελευθερωτικοί και εμφύλιοι. Κάθε πόλεμος φέρνει μαζί του πολλές καταστροφές και ηθική κατάπτωση, η οποία είναι και μια από τις σημαντικότερες συνέπειές του.
Ο πόλεμος αποκτηνώνει τον άνθρωπο, αφού ξυπνά μέσα του το ένστικτο της επιβίωσης. Όταν ο άνθρωπος αισθάνεται απειλή για τη ζωή του καταφεύγει σε βίαιες πράξεις και προσπαθεί να πλήξει τον αντίπαλο με κάθε μέσο. Σε καιρό πολέμου οι άνθρωποι κάνουν πράγματα που ποτέ δεν είχαν φανταστεί ότι θα έκαναν. Αναγκάζονται να σκοτώσουν και να γίνουν βίαιοι (ο πόλεμος χαρακτηρίζεται βίαιος διδάσκαλος από τον Θουκυδίδη) και για αυτό μεταπολεμικά οι στρατιώτες έχουν μετατραυματικό στρες και ψυχολογικά προβλήματα.
Επίσης, οι εμπόλεμοι αλλάζουν τη σημασία την πράξεων και των λέξεων όπως θέλουν. Τα ήθη και οι ηθικές αξίες καταστρέφονται ή απλώς αγνοούνται, ενώ χάρη στον φανατισμό μεταδίδονται σάπιες αξίες. Όσοι σκοτώνουν χωρίς έλεος θεωρούνται γενναίοι και ήρωες, ενώ οι μετριοπαθείς και οι συνετοί θεωρούνται δειλοί και άνανδροι. Οι παθιασμένοι και οι φανατισμένοι γίνονται ακουστοί σε περιόδους κρίσεις, με αποτέλεσμα να χειραγωγούν τον λαό και να τον παρασύρουν στις ρεβανσιστικές και επιθετικές διαθέσεις τους. Τέλος, οι νικητές γράφουν την ιστορία όπως τους βολεύει μεγιστοποιώντας τα αδικήματα του αντιπάλου και δικαιολογώντας (μερικοί ακραίοι ακόμη και εγκωμιάζοντας) τα δικά τους.
Όπως γράφει ο Θουκυδίδης, στους πολέμους οι νοητικά κατώτεροι και οι πιο φανατισμένοι έχουν το πάνω χέρι. Οι πολεμοχαρείς έχουν πάντα πλεονέκτημα εναντίον των υπερασπιστών των ηθών της δημοκρατίας. Η διαφύλαξη της ειρήνης είναι ένα πολύ πιο δύσκολο έργο από όσο φαίνεται, καθώς απαιτεί παραχωρήσεις από όλους. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε πολιτική κατευνασμού απέναντι στους φιλόδοξους και αχόρταγους ιμπεριαλιστές. Αντιθέτως, οι υπέρμαχοι της ελευθερίας πρέπει να συσπειρώνονται για να τους αντιμετωπίσουν.
Για αυτόν τον σκοπό έχει δημιουργηθεί ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος έχει ως πρωταρχικό σκοπό την πάταξη του πολέμου. Παρ’ όλο που μερικές φορές στάθηκε κατώτερος των περιστάσεων, δεν ήταν λίγες οι φορές που οι χώρες κατάφεραν να επιτύχουν ειρήνευση σε εμπόλεμες περιοχές.
Παρ’ όλα αυτά, παρατηρείται στην σημερινή εποχή παρατηρείται μια άνοδος ακραίων ιδεών και αντιλήψεων. Μαζί με λογικά αιτήματα, αυξάνεται ο αριθμός όσων προτείνουν ακραίες λύσεις στα προβλήματα της εποχής. Πλέον ελάχιστοι είναι ζωντανοί από όσους έχουν μνήμες πολέμου και πολλοί από τους νέους δεν αντιλαμβάνονται την αγριότητά του. Αντιθέτως, πολλοί τον συνδέουν με αλυτρωτισμό και δόξα. Αυτό είναι πολύ ανησυχητικό. Το 1962 η ανθρωπότητα είχε ζήσει τον πόλεμο, και μάλιστα τον χειρότερο της ιστορίας, γι’ αυτό και έκανε τα πάντα για να αποφύγει έναν ακόμα. Ίσως την επόμενη φορά, χωρίς αυτές τις εμπειρίες, η ανθρωπότητα να μην είναι τόσο τυχερή.
Ο πόλεμος πρέπει να αποφεύγεται, όμως φυσικά θα υπάρχουν και αμυντικοί πόλεμοι, στους οποίους πρέπει να πολεμήσεις για την ελευθερία και την εδαφική ακεραιότητα της πατρίδας σου.
Εν κατακλείδι, οφείλουμε να αποφεύγουμε τον πόλεμο και να προωθούμε την ειρήνη επειδή πάντα οι άνθρωποι περνούν πολύ καλύτερα στην ειρήνη από ότι στον πόλεμο. Οι λαοί που έχουν βιώσει πόλεμο τον απεχθάνονται, επειδή τον έχουν ζήσει και γνωρίζουν πολύ καλά τι συμφορές φέρνει. Ο άνθρωπος μαθαίνει από τα λάθη του και προσπαθεί τουλάχιστον να μην τα ξανακάνει.
Νεκτάριος Κρητικάκης